วิกฤตฝุ่นควัน · PM 2.5

ฝุ่น PM 2.5 : ภัยใกล้ตัว
ที่เราต้องเข้าใจ

ช่วงนี้ประเทศไทยเผชิญมลภาวะทางอากาศรุนแรงติดอันดับโลก หมอกควันปกคลุมทั่วทั้งวัน PM 2.5 ส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพของเรา เรียนรู้เพื่อป้องกันตัวเองและครอบครัว

เปลี่ยนฤดูหนาว→ร้อน

ค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน

ประเภทของฝุ่นละออง (PM)

ฝุ่นหยาบ PM10

ขนาด ≤ 10 ไมครอน — เกิดจากธรรมชาติ ละอองเกสร เชื้อโรค ฝุ่นในบ้าน สามารถดักจับได้บางส่วน

ฝุ่นละเอียด PM2.5

ขนาด ≤ 2.5 ไมครอน (เล็กกว่าเส้นผมถึง 25 เท่า) เกิดจากการเผาไหม้ ควันรถยนต์ กระบวนการอุตสาหกรรม มีโลหะหนักมากกว่า PM10

PM2.5 จิ๋วแต่แจ๋วร้าย

เนื่องจากมีขนาดเล็กมาก ฝุ่น PM2.5 สามารถเล็ดลอดระบบดักจับของร่างกาย เข้าสู่ถุงลมปอด ก่อให้เกิดการอักเสบ และการหายใจผิดปกติ

ค่าเฉลี่ยมาตรฐาน WHO (24ชม.) ≤ 25 µg/m³

ค่าเกิน 25 ไมโครกรัม/ลบ.ม. เริ่มส่งผลเสียต่อสุขภาพ

ในช่วงเปลี่ยนฤดู อุณหภูมิผกผัน ทำให้ฝุ่นสะตัว ลอยตัวต่ำ กระจายยาก → ความเข้มข้นสูง

อาการเจ็บป่วยจาก PM2.5

ผลกระทบที่พบได้บ่อยทั้งระยะสั้นและระยะยาว โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจและเยื่อบุ

แสบตา น้ำตาไหล คันจมูก น้ำมูกไหล ระคายเคืองผิวหนัง เหนื่อย หอบ แน่นหน้าอก

กลุ่มเสี่ยงพิเศษ

โรคภูมิแพ้/หอบหืด

เด็กเล็ก

ผู้สูงอายุ

หญิงตั้งครรภ์

อาการจะรุนแรงขึ้นหากมีโรคประจำตัวกลุ่มระบบหายใจ

ดัชนีคุณภาพอากาศ (AQI)

เครื่องมือที่บอกระดับมลพิษในแต่ละพื้นที่ โดยใช้ PM2.5 เป็นหนึ่งในตัวแปรหลัก ประเทศไทยแบ่ง 5 ระดับ

จำง่าย: หาก AQI >100 หรือสัญลักษณ์สีส้ม/แดง → สภาพอากาศไม่ดี หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้ง

เช็คคุณภาพอากาศผ่านแอป AIR4THAI (กรมควบคุมมลพิษ)

เกณฑ์ AQI ประเทศไทย และผลกระทบ

สี	ระดับ AQI	คุณภาพอากาศ	คำแนะนำ
● ฟ้า-เขียว	0-50	ดีมาก	ทำกิจกรรมกลางแจ้งได้ปกติ
● เหลือง	51-100	ปานกลาง	กลุ่มเสี่ยงควรลดระยะเวลากลางแจ้ง
● สีส้ม	101-150	เริ่มมีผลกระทบ	ประชาชนทั่วไปควรจำกัดกิจกรรมกลางแจ้ง
● แดง	151-200	มีผลกระทบต่อสุขภาพ	หลีกเลี่ยงกิจกรรมนอกอาคาร สวมหน้ากาก N95
● ม่วง/แดงเข้ม	201+	อันตราย	งดออกนอกบ้าน ทุกคนเสี่ยงผลกระทบรุนแรง

แนวทางปฏิบัติตัว ลดเสี่ยงภัยฝุ่นพิษ

ดูแลตนเองและครอบครัวให้ปลอดภัยจาก PM2.5 ด้วย 10 วิธีปฏิบัติ

ตรวจสอบคุณภาพอากาศ

ใช้แอพ AIR4THAI หรือเว็บไซต์รายงาน AQI ก่อนออกจากบ้าน

หน้ากากป้องกัน N95/P100

สำหรับทำงานกลางแจ้ง 3-4 ชม./วัน ต้องใส่หน้ากากกรอง PM2.5 (NIOSH)

อยู่ในอาคาร/ปิดหน้าต่าง

โดยเฉพาะกลุ่มเสี่ยง ลดการเปิดรับฝุ่นภายนอก

ลดออกกำลังกายกลางแจ้ง

หายใจเร็ว → รับฝุ่นเข้าปอดมากขึ้น

ลดแหล่งมลพิษในบ้าน

งดสูบบุหรี่, เตาถ่าน, สเปรย์, จุดเทียน, ดูดฝุ่นแบบแห้ง

เครื่องปรับอากาศ & แผ่นกรอง

ใช้ระบบหมุนเวียนอากาศภายใน + แผ่นกรองประสิทธิภาพสูง

ห้ามใช้เครื่องผลิตโอโซน

โอโซนระคายทางเดินหายใจ ไม่ช่วยกำจัดฝุ่น

ทำความสะอาดด้วยผ้าชุบน้ำ

ปัดฝุ่นโดยไม่ฟุ้งกระจาย ลดการหมุนเวียนฝุ่น

กลุ่มเสี่ยงดูแลพิเศษ

ปฏิบัติตามแพทย์ รับยา ป้องกันไม่ให้สัมผัสฝุ่น

ไม่เผาขยะ / ลดใช้รถยนต์

โดยเฉพาะพลาสติก ยางรถยนต์ ลดมลพิษทางอ้อม

ร่วมกันลดมลพิษ : ใช้ระบบขนส่งสาธารณะ, จุดตรวจวัดฝุ่น, สนับสนุนพื้นที่สีเขียว

ทำไมฝุ่นพุ่งสูงในไทยช่วงนี้?

การผกผันของอุณหภูมิ (Temperature inversion) ชั้นอากาศเย็นกดฝุ่นไม่ให้ลอยตัว ประกอบกับการเผาในที่โล่งและควันรถ ทำให้ PM2.5 สะสมเกินค่ามาตรฐานเกือบทุกพื้นที่

WHO แนะนำไม่เกิน 25 µg/m³ เฉลี่ย 24 ชม.

อาการทรุดลงต้องพบแพทย์ทันที

หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอกมากขึ้น เหนื่อยผิดปกติ โดยเฉพาะกลุ่มเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคปอด/หัวใจ ควรรีบปรึกษาแพทย์และหลีกเลี่ยงมลพิษ

อ้างอิง: WHO Air Quality Guideline 2021 / กรมควบคุมมลพิษ สถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ประเทศไทย ติดตามค่าฝุ่นผ่าน AIR4THAI